Maaş Haczi Sırasında İşten Çıkarılan Borçlunun İhbar ve Kıdem Tazminatı Bankaya Mı Gider? Blog

Finansal zorluklar yaşayan ve borçları nedeniyle maaşına haciz konulan çalışanlar, iş akdinin feshedilmesi durumunda tazminatlarının hukuki durumunu sıklıkla merak etmektedirler. İcra ve iflas hukuku ile iş hukukunun kesiştiği bu hassas noktada, borçlunun elde edeceği toplu ödemelerin haczedilip haczedilemeyeceği belirli yasal düzenlemelere dayanmaktadır. Maaş haczi devam ederken işten çıkarılan bir kişinin kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının doğrudan alacaklıya mı yoksa borçlunun kendisine mi ödeneceği sorusu, hem çalışanlar hem de işverenler açısından büyük önem taşımaktadır.

Maaş Haczi ile Kıdem ve İhbar Tazminatının Hukuki Statüsü

İcra ve İflas Kanunu hükümleri çerçevesinde, maaş haczi müzekkeresi genellikle düzenli aylık gelirler (ücret, ikramiye, prim vb.) üzerine tesis edilir. Ancak kıdem ve ihbar tazminatları, nitelikleri gereği düzenli aylık maaş statüsünde olmayıp, işçinin geçmişteki çalışmaları karşılığında hak ettiği toplu tazminat ödemeleridir. Bu nedenle, sıradan bir maaş haczi müzekkeresi doğrudan doğruya tüm kıdem ve ihbar tazminatını kapsamaz; bunun için icra dairesi tarafından ilgili işverene ayrıca bir haciz ihbarnamesi gönderilmesi veya mevcut haczin bu alacakları kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekebilir.

Uygulamada en çok karıştırılan hususlardan biri, maaş üzerindeki kesintilerin tazminatlara da otomatik olarak yansıyacağı yanılgısıdır. Maaş haczinde kanuni oran genellikle dörtte bir (yüzde 25) iken, kıdem tazminatı gibi toplu alacaklarda bu oran farklı değerlendirilebilmektedir. İşverenin, işçinin iş akdini sonlandırması durumunda, icra dairesinden gelen güncel talimatları titizlikle incelemesi ve yasalara uygun hareket etmesi zorunludur.

İşten Çıkarma Sonrasında Tazminatlar Doğrudan Bankaya mı Gider?

Borçlunun işten ayrılmasıyla birlikte işveren, kıdem ve ihbar tazminatı tutarını hesaplar. Eğer icra dosyasından işverene tebliğ edilmiş geçerli ve güncel bir haciz ihbarnamesi varsa, işveren bu tazminat tutarını borçluya ödemeden önce icra dairesinin bildirdiği resmi IBAN numarasına (yani icra dairesinin hesabına) yatırmakla yükümlüdür. Dolayısıyla para doğrudan borçlunun kişisel banka hesabına veya eline geçmez, icra kasasına (dosyasına) intikal eder.

Öte yandan, eğer işverene tebliğ edilmiş özel bir tazminat haczi yoksa ve mevcut haciz yalnızca düzenli maaş kesintisini kapsıyorsa, işverenin tazminatı doğrudan işçinin banka hesabına yatırması gerekebilir. Ancak borçlunun banka hesabına giren bu para, banka tarafından "haczedilemezlik" şikayetinde bulunulmadığı sürece haciz tehlikesiyle karşılaşabilir. Bankalar genellikle icra dairelerinin genel blokaj talimatları doğrultusunda hesaba gelen toplu paralara da bloke koyabilmektedir.

Kıdem ve İhbar Tazminatında Haczedilebilirlik Oranları

Maaş hacizlerinde borçlunun ve ailesinin geçinebilmesi için gelirin belirli bir kısmının (genellikle dörtte üçünün) borçluya bırakılması esastır. Ancak kıdem ve ihbar tazminatları söz konusu olduğunda, bu kuralın istisnaları ve farklı mahkeme içtihatları bulunmaktadır. Yargıtay kararlarına göre, kıdem tazminatı tamamen haczedilebilir nitelikte bir alacak olarak kabul edilmektedir; çünkü bu ücret niteliğinde düzenli bir geçim kaynağı değil, toplu bir tazminattır.

Bununla birlikte, borçlunun yaşamını sürdürebilmesi ve Anayasal haklarının korunması amacıyla bazı durumlarda icra mahkemelerine başvuru yapılarak haciz oranına itiraz edilebilir. Özellikle işten çıkarılan ve başka bir geliri olmayan bir borçlunun tüm kıdem tazminatına el konulması durumunda, borçlunun avukatı aracılığıyla icra mahkemesinde hak arama yolları mevcuttur. İşveren ise bu süreçte tamamen icra dairesinin talimatlarına uymakla mükelleftir.

İşverenin Sorumlulukları ve Olası Riskler

Maaş haczi bulunan bir personelin işten çıkarılması sürecinde işverenlerin hukuki sorumlulukları oldukça büyüktür. İşveren, çalışanın iş akdinin feshedildiğini ve ödenecek kıdem ile ihbar tazminatı tutarlarını derhal ilgili icra dairesine bildirmek zorundadır. Eğer işveren, hakkında haciz olduğunu bildiği halde tazminatı doğrudan işçinin eline veya hesabına öderse, icra ve iflas kanunları gereği tazminat bedelini kendi cebinden icra dairesine ödemek zorunda kalabilir.

Bu durum, işverenler için ciddi bir mali risk teşkil eder. Bu nedenle insan kaynakları ve muhasebe departmanları, işten çıkışlarda mutlaka icra dosyası kontrolü yapmalı ve tazminat ödemesini icra müdürlüğünün resmi hesabına aktarmalıdır. İşçi ise bu kesintiye karşı haklı sebeplerle hukuki yollara başvurma hakkını saklı tutar ancak sürecin işveren nezdindeki hukuki boyutu tamamen icra emirlerine göre şekillenir.

Sonuç

Maaş haczi sürecindeyken işten çıkarılan bir borçlunun kıdem ve ihbar tazminatı, icra dairesinin talimatları ve mevcut hacizihbarnamelerinin kapsamına bağlı olarak doğrudan icra dosyasına (banka hesabına) aktarılır. Kıdem ve ihbar tazminatları düzenli maaş ödemesinden farklı hukuki rejime tabi olduğundan, işverenlerin bu süreçte son derece dikkatli hareket etmesi ve ödemeleri yasal prosedürlere uygun şekilde gerçekleştirmesi hem borçlu hem de işveren açısından hak kayıplarını önleyecektir.